وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى . . . « 1 » « هرگز مؤمنانى كه بدون عذر از جهاد باز نشستند با آنان‌كه با مال و جان كوشش كنند ، يكسان نخواهند بود . . . ليكن خداوند همه‌ى اهل ايمان را وعده‌ى نيكوتر فرموده است . » ولى آيا اين آيات عدالت اصحاب را اثبات مىكنند ؟ روشن است كه برخى از اين آيات عموماتى است كه عدالت شخصى را به خاطر شخصيت او اثبات نمىكنند ؛ بلكه تنها كار او را مىستايند و اين چيزى است كه هيچ اختصاصى به صحابى ندارد . دسته‌اى ديگر نيز آياتى است كه خطاب آنها به امت اسلامى است و هرگز اختصاص به اصحاب ندارد . بخش ديگرى از اين آيات ، با توجه به سبب نزول آنها ، به گروهى خاص از اصحاب نظر دارد كه مصيبتى را در راه اسلام متحمل شده‌اند . بنابراين ، ستايش همه‌ى اصحاب از اين آيات استفاده نمىشود . علاوه اينكه آيات بسيارى در نكوهش برخى از كارهاى زشتى كه اصحاب مرتكب مىشدند ، نازل شده ، كه نمىتوان چشم بسته از آنها گذشت . اصحابى كه از جنگ فرار مىكردند « 2 » ، يا از جهاد خوددارى مىنمودند « 3 » ، و نيز اصحابى كه براى رسيدن به غنيمتى برتر حاضر بودند به پيامبر خدا نسبت رفتار ناعادلانه دهند « 4 » ، و يا آنان‌كه به همسر پيامبر تهمت مىزدند « 5 » ، و . . . اينان همگى در قرآن به شدت مورد نكوهش قرار گرفته‌اند . « 6 »

--> ( 1 ) - نساء ، 95 . ( 2 ) - توبة ، 25 ؛ انفال ، 16 . ( 3 ) - توبة ، 118 . ( 4 ) - توبة ، 57 و 58 . ( 5 ) - نور ، 11 تا 16 . ( 6 ) - بيش از سى بار اصحاب . در قرآن مورد مذمت قرار گرفته‌اند كه بخشى از اين موارد تنها در -